νεα κρητη totalfitness news

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΡΥΣΙΩΤΙΣΣΑ
 Όταν κάποιος Έλληνας ορθόδοξος ακούσει για πρώτη φορά ότι στην Τήνο -το νησί το συνδεδεμένο με το κατεξοχήν ορθόδοξο θεομητορικό προσκύνημα- πως υπάρχουν και καθολικοί, αισθάνονται έκπληξη, ευχάριστη ή δυσάρεστη ανάλογα με τη πνευματική και θρησκευτική παιδεία του.
Κάποιοι το δέχονται περίπου σαν τους μουσουλμάνους όταν ακούσουν ότι στο έδαφος της Μέκκας βρίσκονται και άλλοι, μη μωαμεθανοί… Και διερωτώνται: «μα, στο νησί της Παναγίας;». Υπάρχουν και άλλοι, πιο «γραμματιζούμενοι» που εξηγούν ότι «ναι, είναι οι απόγονοι των Ενετών της 4ης σταυροφορίας!».

Επειδή οι παραπάνω στιχομυθίες δεν είναι φανταστικές, αλλά πολύ πιο συχνές απ’ ότι μπορεί κανείς να νομίζει, χαίρομαι που μου προσφέρεται η ευκαιρία από την κ. Μάγια Τσόκλη να κάνω αυτή τη σύντομη αναφορά στη γένεση της καθολικής κοινότητας της Τήνου, που αποτελεί την άλλη όψη του νησιού, σε πολλά όμοια με την ορθόδοξη όψη, και σε άλλα, πάλι, διαφορετική.

Η μεγάλη πλειονότητα των καθολικών κατοίκων της Τήνου δεν είναι απόγονοι ούτε των Ενετών, ούτε άλλων μεταναστών. Ή, τουλάχιστο, δε διαφέρουν ως προς την καταγωγή από τους υπόλοιπους συγκατοίκους του νησιού. 

Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ήρθε και εγκαταστάθηκε στην Τήνο από τη Β. Ελλάδα και τα άλλα νησιά του Αιγαίου προκειμένου να σώσουν τη ζωή τους και τη χριστιανική τους πίστη από την οθωμανική επέλαση κατά τον 15ο αιώνα. Η Τήνος, κατ’ αίτηση των κατοίκων της, βρισκόταν κάτω από την άμεση βενετική κυριαρχία από το πρώτο μισό του 15ου αιώνα (γύρω στα 1415). 

Ως τότε όλος σχεδόν ο πληθυσμός του νησιού ανήκε στην ορθόδοξη εκκλησία. Λιγοστές δεκάδες ήταν οι καθολικοί και όλοι, σχεδόν, κρατικοί υπάλληλοι.
Μετά το 1440 και κυρίως μετά το 1453, πολλοί κάτοικοι, χωριά και περιοχές ολόκληρες πέρασαν στην καθολική εκκλησία, χωρίς, βέβαια, να αλλάξουν τη γλώσσα τους, τα έθιμά τους, τον τρόπο ζωής τους και, βέβαια, τους ναούς και τις περισσότερες θρησκευτικές τους παραδόσεις. Δε γνωρίζουμε επακριβώς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε αυτή η αλλαγή και προσαρμογή στο λατινικό τυπικό, αλλά αρκετά στοιχεία διατηρήθηκαν έως και τώρα ώστε να τεκμηριώνουν αυτό το γεγονός. 

Αν αυτό δε συνέβηκε σταδιακά, μέσα σε 50 χρόνια, τότε οφείλεται εξ ολοκλήρου σχεδόν στον κρητικό επίσκοπο του νησιού τον Μάρκο Σκλάβο (1430-1449). Το σχέδιό του ήταν να υπάρξει πλήρης ένωση των χριστιανών της Τήνου σε ένα δόγμα. Το σχέδιό του το συνέχισαν και οι άμεσοι διάδοχοί του, κάποιοι από τους οποίους ήταν τηνιακοί. Το σχέδιο αυτό και την προσπάθεια για θρησκευτική ενότητα του πληθυσμού την επιθυμούσαν και οι Βενετοί, οι οποίοι με τον τρόπο αυτό θα ασκούσαν μεγαλύτερο έλεγχο στους υπηκόους τους. 

Έτσι, μάλλον χορήγησαν κάποιες γαίες και φορολογικές ελαφρύνσεις σε όσους θα προσχωρούσαν στο δόγμα τους. Σε όλους, πάντως, τους κατοίκους πρόσφεραν τη δυνατότητα να  καταστούν Βενετοί υπήκοοι και σε ορισμένους -καθολικούς και μη, ντόπιους και μετανάστες- να εισέλθουν στην ντόπια αριστοκρατία προσφέροντας τις καλές τους υπηρεσίες στην άμυνα του νησιού εναντίον των εισβολέων, πειρατών και Οθωμανών.

Από τη στιγμή εκείνη οι καθολικοί της Τήνου οργανώθηκαν σε θρησκευτική κοινότητα. Υιοθέτησαν το βενετικό σύστημα εκκλησιαστικής διοικητικής διαίρεσης και κάτω από τον καθοδήγηση των επισκόπων και του κλήρου απέκτησαν μια δική τους πνευματική και πολιτιστική φυσιογνωμία και ταυτότητα, πολλά στοιχεία από την οποία διατηρήθηκαν μέχρι και τις μέρες μας.

Ένα απ’ αυτά τα στοιχεία ήταν και η ιδιαίτερη αγάπη που αισθάνονταν, όπως και οι υπόλοιποι ορθόδοξοι συμπατριώτες τους προς την Παναγία. Δεκάδες ήταν οι εκκλησίες οι αφιερωμένες στην Παναγία, την οποία αποκαλούσαν ΚΙΟΥΡΑ δηλ. ΚΥΡΙΑ, σύμφωνα με το βυζαντινό έθιμο. Οι υπόλοιποι θεομητορικοί τίτλοι προέρχονταν από την ντόπια παράδοσή τους (Κιουρά των Αγγέλων, Φανερωμένη, Αγία Υπακοή, Σπηλιώτισσα, Μεσοσπορίτισσα, Σαραντίσσα, Ξεσκλαβώτρα, Ελεούσα κλπ) ενώ κάποιους τους προσάρμοζαν στη νέα τους κατάσταση (η Ροζάρια, η Καρμηλιτάνα, κ.ά.).



Οι καθολικοί της Τήνου ήταν, στην πλειονότητά τους, αγρότες. Μέσα στα χωράφια τους είχαν πολλές εκκλησιές, τις οποίες επισκέπτονταν μια φορά την εβδομάδα για το καντήλι και μια-δυο φορές το χρόνο ή και περισσότερες, για την τέλεση του πανηγυριού και άλλες Λειτουργίες. Η κάθε ενορία είχε τη δική της εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία. Παντηνιακής (καθολικής) εμβέλειας θεομητορικό προσκύνημα ήταν κατά την περίοδο της βενετοκρατίας η Κιουρά-Καρδιανή (= η Παναγία της καρδιάς). 

Ο ναός αυτός συγκέντρωνε μεγάλο αριθμό ευλαβών, καθολικών και ορθόδοξων, αφού συνυπήρχαν δυο ιερά, ένα για τους μεν και ένα για τους δε. Όταν η πολιτική των δυο εκκλησιών απομάκρυνε τη μια κοινότητα από την άλλη, η εκκλησία αυτή περιήλθε στην καθολική κοινότητα του χωριού της Καρδιανής που είχε οικοδομηθεί στις αρχές του 17ου αιώνα. Έτσι το προσκύνημα έχασε τον παντηνιακό του χαρακτήρα και λόγω της μεγάλης απόστασης που χώριζε την περιοχή από τα υπόλοιπα καθολικά χωριά (Πάνω και Κάτω Μέρη).

Λίγο πιο κάτω από το σημερινό χωριό του Ταραμπάδου, υπήρχε ένα άλλο χωριό που ερήμωσε μετά το 1700. Λεγόταν Ποταμός και βρισκόταν μεταξύ Ταραμπάδου και Σμαρδάκιτου. Σ’ αυτό το χωριό ανήκε ένα μικρό εξωκκλήσι, μέσα σε ένα ιδιωτικό χωράφι, που ονομαζόταν «Η Κιουρά των κεριών». Μετά την ερήμωση του Ποταμού περιήλθε στη δικαιοδοσία της καθολικής ενορίας του Ταραμπάδου. 

Όπως και όλα τα εξωκκλήσια περιβαλλόταν από ένα σύννεφο θρύλων που συντηρούσαν ζωντανούς οι κάτοικοι των χωριών της περιοχής. Κι όπως συμβαίνει με όλους τους θρύλους, όταν τους πολυψάξεις, θα βρεις ένα ιστορικό πυρήνα με πολλές μυθολογικές προεκτάσεις.

Η «Κιουρά των κεριών» βρισκόταν κοντά στο δρόμο που οδηγεί από τα Ανώγεια προς τον Αγ. Ρωμανό. Εκεί βρισκόταν μια εικόνα της Παναγίας βρεφοκρατούσας η οποία είχε βρεθεί ύστερα από μια εκσκαφή που είχαν πραγματοποιήσει οι κάτοικοι του Ποταμού, μετά από υπόδειξη μιας καλογριάς του χωριού. 

Τότε οι καθολικές καλόγριες της Τήνου δεν είχαν ένα μοναστήρι για να αποσυρθούν, αλλά ζούσαν στα σπίτια τους, στο χωριό τους. Η καλογριά αποκάλυψε πως είδε την Παναγία στον ύπνο της που της υπέδειξε τον τόπο όπου βρισκόταν η εικόνα της κρυμμένη από χρόνια πολλά. 

Ο επίσκοπος του τόπου, ο Ιωάννης Περπινιάνης (1505-1524), υποστήριξε τη μοναχή και έδωσε εντολή στον καπελάνο (έτσι λέγονταν οι καθολικοί εφημέριοι τότε) του Ποταμού να φροντίσει για τα περαιτέρω. Όπως και έγινε. Βρέθηκε η εικόνα και οι κάτοικοι των γύρω χωριών της περιοχής (Σμαρδάκιτο, Ποταμός, Ταραμπάδος, Κάμπος κλπ), αλλά και από τα Κάτω Μέρη, συνέρρεαν κάθε 15αύγουστο να γιορτάσουν την Κοίμηση και τη Μετάσταση της Παναγίας εκεί με τα κεριά τους.

Κατά τον 19ο αιώνα οι επίσκοποι της Τήνου θέλησαν να προσδώσουν παντηνιακό χαρακτήρα σ’ αυτό το προσκύνημα. Όπως και έγινε. Οικοδομήθηκε ένας νέος ναός στη θέση Βρυσί, δικαιοδοσίας της ενορίας του Ταραμπάδου, και άλλοι βοηθητικοί χώροι για να μπορούν οι ευλαβείς που το επιθυμούν να διανυκτερεύουν εκεί. Πράγματι, το θεομητορικό αυτό προσκύνημα έγινε παντηνιακό και  δυο φορές το χρόνο, την πρώτη Κυριακή του Μάη και στην εορτή της Μετάστασης της Θεοτόκου από όλες τις ενορίες του νησιού συρρέουν εκεί οι πιστοί για να γιορτάσουν.

Το πανηγύρι του Μάη το καθιέρωσαν οι αρραβωνιαστικιές και οι σύζυγοι των στρατιωτών που βρίσκονταν στα πεδία των μαχών κατά τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο. Πήγαιναν εκεί να προσευχηθούν για τους αγαπημένους τους. Στην εποχή μας γίνεται μετά την τέλεση της Θ. Λειτουργίας ο αγιασμός των οδηγών και των οχημάτων. Μήπως κι αυτοί δεν βρίσκονται σε καθημερινό πόλεμο;

Μια ιστορία, εκείνη της εύρεσης της εικόνας του Βρυσιού, παράλληλη προς την αντίστοιχη της Μεγαλόχαρης στη Χώρα. Και τα δυο θεομητορικά προσκυνήματα γιορτάζουν μαζί και παράλληλα. Μήπως και η ζωή των δυο κοινοτήτων και των ανθρώπων τους, εδώ και 600 χρόνια, δεν είναι παράλληλη; Το ζητούμενο είναι για το πότε θα συναντηθούν…


π. Μάρκος Φώσκολος 

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

ΘΕΛΟΥΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΣΑΣ!! Σας παρακαλούμε πατήστε LIKE - "Μου αρέσει"!!

 
Top